ตำราสังคมศึกษา ฉบับสมบูรณ์ — TCAS A-Level (สังเคราะห์ 2026-08-25)

สังเคราะห์จาก `social/facts/*.md` ทั้งหมด 5 ไฟล์ (ศาสนา · เศรษฐศาสตร์ · ภูมิศาสตร์ · หน้าที่พลเมือง · ประวัติศาสตร์)

สารบัญ

1. ศาสนา · 2. เศรษฐศาสตร์ · 3. ภูมิศาสตร์ · 4. หน้าที่พลเมือง · 5. ประวัติศาสตร์

บทที่ 1: ศาสนา (Religion)

• อธิปไตย 3: ธรรมาธิปไตย(ธรรม/ความจริง) · อัตตาธิปไตย(ตน) · โลกาธิปไตย(เสียงส่วนใหญ่) — พุทธยกย่องธรรมาธิปไตยสูงสุด
• ปฏิจจสมุปบาท (ทุกสิ่งเกิดจากเหตุปัจจัย) = เชิงทฤษฎี · อริยสัจ 4 = เชิงปฏิบัติ (ทุกข์/สมุทัย/นิโรธ/มรรค) · 🎯 2 คู่เหตุ-ผล: สมุทัย→ทุกข์, มรรค→นิโรธ · กิจ: ทุกข์=รู้, สมุทัย=ละ, นิโรธ=แจ้ง, มรรค=เจริญ
• อนัตตา (ไม่มีตัวตน) เฉพาะพุทธ ≠ อาตมันของฮินดู (กลับรวมปรมาตมัน=โมกษะ)
• ไตรสิกขา: ศีล(กาย-วาจา) / สมาธิ(ใจ) / ปัญญา(คิด-รู้) · มรรค 8 = ทางสายกลาง แบ่ง: ศีล(วาจา/กัมมันตะ/อาชีวะ), สมาธิ(วายามะ/สติ/สมาธิ), ปัญญา(ทิฏฐิ/สังกัปปะ) · 🎯 มรรค 8 เป็น 1 ใน 4 ของอริยสัจ (ไม่ใช่ทั้งหมด)
• โอวาทปาฏิโมกข์: ไม่ทำบาป, ทำกุศล, ทำใจบริสุทธิ์ (แสดงวันมาฆบูชา) · อัปปมาทธรรม = ปัจฉิมโอวาท (คำสุดท้าย)
• พระไตรปิฎก = วินัย + สุตตันต + อภิธรรม · สังคายนาครั้งที่ 1(มุขปาฐะ), 3(อโศก, เผยแผ่), 5(จดเป็นลายลักษณ์อักษรครั้งแรก)
• 4 เหตุการณ์หลัก: ประสูติ, ตรัสรู้(พุทธคยา), ปฐมเทศนา(สารนาถ, อาสาฬหบูชา, พระอัญญาโกณฑัญญะบรรลุโสดาบัน), ปรินิพพาน · 🎯 ตรัสรู้≠เริ่มเผยแผ่ (ปฐมเทศนาต่างหาก)
• 🎯 งานมงคล(เจริญพระพุทธมนต์, มีน้ำมนต์, พระคี่) vs งานศพ(สวดพระอภิธรรม, ไม่มีน้ำมนต์, พระคู่) · อุปสมบท = 20 ปีบริบูรณ์
• จำแนกศาสนา: เทวนิยม(พหุ=ฮินดู, เอก=ยูดาย/คริสต์/อิสลาม) vs อเทวนิยม(พุทธ) · ลำดับเกิด: ยูดาย→คริสต์→อิสลาม
• ฮินดู: ตรีมูรติ(พรหมสร้าง/วิษณุรักษา/ศิวะทำลาย) · วรรณะ 4 + จัณฑาล(นอกวรรณะ) · เป้าหมาย=โมกษะ
• คริสต์: Trinity(บิดา/บุตร/จิต) · บาปกำเนิด · Good Friday(ตรึง)/Easter(ฟื้น) · 3 นิกาย: คาทอลิก(มีโป๊ป, 7 ศีล) / ออร์โธดอกซ์ / โปรเตสแตนต์(ไม่มีโป๊ป, 2 ศีล, ลูเทอร์ 95 ข้อ)
• อิสลาม: ศาสดามุฮัมมัด(นบีคนสุดท้าย) · คัมภีร์อัลกุรอาน · 🎯 หลักปฏิบัติ 5: ชะฮาดะฮ์, ละหมาด(5 ครั้ง), ถือศีลอด(รอมฎอน), ซะกาต(2.5%), ฮัจญ์(ข้อเดียวมีเงื่อนไขพร้อมทรัพย์+ร่างกาย) · นิกายซุนนี vs ชีอะฮ์(แยกเรื่องผู้สืบทอด)

บทที่ 2: เศรษฐศาสตร์ (Economics)

• การเติบโต(GDP/GNP) ≠ การพัฒนา (ต้องดูการกระจายรายได้) · 🎯 ทุนทางเศรษฐศาสตร์ = สินค้าทุน(เครื่องจักร) ไม่ใช่เงิน
• ระบบเศรษฐกิจ: ทุนนิยม(เอกชนเสรี, มีประสิทธิภาพ, เหลื่อมล้ำ) / สังคมนิยม(ส่วนกลาง, กระจายเท่าเทียม) / ผสม
• อุปสงค์-อุปทาน: 🎯 ราคาสินค้าตัวเองเปลี่ยน=เคลื่อนบนเส้นเดิม, ปัจจัยอื่น=เส้นเลื่อน(shift) · สินค้าทดแทน / ด้อยคุณภาพ(รายได้ขึ้น→อุปสงค์ลง)
• โครงสร้างตลาด 4: แข่งขันสมบูรณ์(price taker) · ผูกขาด(economies of scale) · กึ่งแข่งขันกึ่งผูกขาด(สร้างความต่างสินค้า) · ผู้ขายน้อยราย
• 🎯 Price Ceiling(ต่ำกว่าดุลยภาพ)→Shortage · Price Floor(สูงกว่า)→Surplus
• GDP = C+I+G+X−M (ในประเทศไม่สนสัญชาติ) · GNP = GDP+รายได้สุทธิจากต่างประเทศ (สัญชาติ) · NI = GNP−ค่าเสื่อม−ภาษีทางอ้อม · ไม่นับ: เงินให้เปล่า/มือสอง/ไม่ผ่านตลาด
• เงินเฟ้อ: ราคาขึ้นต่อเนื่อง → 🎯 ลูกหนี้ได้เปรียบ, เจ้าหนี้เสียเปรียบ · แก้: นโยบายการเงินเข้มงวด(ขึ้นดอกเบี้ย/ขายพันธบัตร)+การคลังหดตัว
• การว่างงาน 4: ชั่วคราว(ข้อมูลข่าวสาร), ตามฤดูกาล, วัฏจักร, เชิงโครงสร้าง(ฝึกทักษะใหม่)
• ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง: พอประมาณ/มีเหตุผล/มีภูมิคุ้มกัน + ความรู้/คุณธรรม · ทฤษฎีใหม่ 30:30:30:10
• การค้าเสรี vs คุ้มกัน(ภาษี/ไม่ใช่ภาษี) · WTO = การค้าเสรี · การลงทุนทางตรง(FDI, จ้างงาน)/ทางอ้อม(หุ้น)
• 🎯 IBRD/World Bank=กู้ระยะยาวพัฒนา vs IMF=กู้ระยะสั้นแก้วิกฤตดุลการชำระเงิน · ดุลการชำระเงิน ≠ งบประมาณแผ่นดิน
• ค่าเงินบาทแข็ง = ตัวเลขบาท/ดอลลาร์ลดลง → ผู้ส่งออกเสียเปรียบ, นำเข้าได้เปรียบ · บาทอ่อนตรงข้าม
• การรวมกลุ่ม 5 ขั้น: FTA→ศุลกากร→ตลาดร่วม→สหภาพเศรษฐกิจ→เหนือชาติ · 🎯 มีแค่ EU ถึงขั้น 4 (ยูโร)

บทที่ 3: ภูมิศาสตร์ (Geography)

• ภูมิศาสตร์กายภาพ vs มนุษย์ · เครื่องมือ: แผนที่/รูปถ่ายทางอากาศ/ภาพถ่ายดาวเทียม(ข้อมูลดิบ) + RS/GPS/GIS(ภูมิสารสนเทศ)
• 🎯 RS=ดาวเทียมสำรวจธรรมชาติ · GPS=พิกัด/โลจิสติกส์ · GIS=ซอฟต์แวร์วิเคราะห์หลายชั้น (ไม่ใช่ภาพถ่าย)
• 🎯 ละติจูด=ภูมิอากาศ/ตำแหน่ง(แนวนอน) · ลองจิจูด=เวลา(แนวตั้ง) · 15°=1 ชม. · ไทย GMT+7(105°E) · เส้น 180°=International Date Line
• 3 เขตภูมิอากาศ: ร้อน(3 ฤดู) / อบอุ่น(4 ฤดู, กว้างสุด) / หนาว · ฤดูกาลจากแกนเอียง+โคจร
• 🎯 Horst=ยกตัว / Graben=ยุบตัว · Ring of Fire รอบแปซิฟิก (ออสเตรเลียไม่อยู่)
• ธรณีสัณฐาน: แม่น้ำ 3 ช่วง(ต้น=เขากัดเซาะรูป V, กลาง=โค้ง, ปลาย=Delta) · Karst(หินปูน/ถ้ำ) · Fjord(ธารน้ำแข็ง, นอร์เวย์)
• ภัยไทย: รอยเลื่อนมีพลังภาคเหนือ-ตะวันตก · สึนามิ 2547 จากรอยต่อแผ่นเปลือกโลกมหาสมุทรอินเดีย
• 🎯 El Niño=ไทยแล้ง(น้ำอุ่นไหลย้อน) · La Niña=ไทยฝนหนัก/น้ำท่วม
• 🎯 CFC→รูโหว่โอโซน vs CO2→โลกร้อน (คนละกลไก) · อนุสัญญาโลกร้อน(Kyoto/Paris) ≠ โอโซน(Vienna/Montreal) · CITES(สัตว์) / CBD(ชีวภาพ) / Ramsar(พื้นที่ชุ่มน้ำ)
• ดิน: 🎯 เค็ม(เกลือหิน, อีสาน, แก้ด้วยพืชทนเค็ม) / เปรี้ยว(จาโรไซต์, ชายฝั่ง, แก้ด้วยปูนขาว/แกล้งดิน) / พรุ(กรดอินทรีย์) — คนละกลไก · 🎯 หญ้าแฝก=ยึดหน้าดินเท่านั้น
• ประชากร: Arithmetic Density(พื้นที่ทั้งหมด) vs Physiological(พื้นที่เพาะปลูก) · พีระมิดประชากร วัยเด็ก+ชรา=วัยพึ่งพิง
• พืชเศรษฐกิจตามภูมิอากาศ · GMS 6 ประเทศ · ฝั่งอันดามัน 6 จังหวัด(ระนอง...สตูล)

บทที่ 4: หน้าที่พลเมือง (Civic)

• การพัฒนาที่ยั่งยืน: สมดุล 3 เสา (เศรษฐกิจ-สังคม-สิ่งแวดล้อม) · หลักโภควิภาค 4 (1:2:1 = ใช้จ่าย:ลงทุน:ออม)
• อนุสัญญาสิ่งแวดล้อม: 🎯 Kyoto(โลกร้อน) / Montreal(โอโซน/CFC) / Basel(ของเสียอันตรายข้ามแดน) / CITES(สัตว์หายาก) / Ramsar(พื้นที่ชุ่มน้ำ) / CBD(ชีวภาพ)
• กฎหมายแพ่ง: 🎯 แบ่งมรดกต้องหักสินสมรสครึ่งหนึ่งก่อน · ซื้อขายที่ดินต้องทำเป็นหนังสือ+จดทะเบียน (มิฉะนั้นโมฆะ) · มัดจำ(หลักประกัน) ≠ เบี้ยปรับ(ค่าเสียหายเมื่อผิดสัญญา)
• การปกครอง: 🎯 รัฐเดี่ยว(ไทย, ศูนย์กลางเดียว) vs รัฐรวม/สหพันธรัฐ(2 ระดับ) · ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ(3 ฝ่าย: นิติบัญญัติ/บริหาร/ตุลาการ)
• ประชาธิปไตย: ทางตรง vs ทางอ้อม(มีผู้แทน) vs แบบมีส่วนร่วม · 🎯 เชิงรูปแบบ(เลือกตั้ง) vs เชิงเนื้อหา(อำนาจประชาชนจริง)
• Majority Rule + Minority Rights · นิติรัฐ(ทุกคนใต้กฎหมาย) vs อำนาจนิยม(กลัวถูกบังคับ)
• สหกรณ์: ออมทรัพย์/นิคม/ร้านค้า/บริการ/ประมง (หนึ่งคนหนึ่งเสียง, ช่วยเหลือไม่แสวงกำไร)

บทที่ 5: ประวัติศาสตร์ (History)

• ชาวจีนโพ้นทะเล: 🎯 สาเหตุหลัก=ความยากแค้น+สงคราม (push factor ไม่ใช่แค่ค้าขาย) · รักษาอัตลักษณ์ผ่าน ภาษา/อาหาร/ประเพณี (ศาลเจ้าจีน)
• Age of Discovery: แรงจูงใจสำคัญ=แสวงหาเครื่องเทศ · 🎯 ชาติตะวันตกเป็นผู้แสวงหาเส้นทาง ไม่ใช่ผู้ค้นพบเครื่องเทศ (มีค้าในเอเชียมานาน) · โปรตุเกส(ดากามา 1498) สเปน(โคลัมบัส 1492)
• 🎯 ข้อสอบจับใจความ: แยก "เนื้อหา(content)" กับ "จุดประสงค์ผู้เขียน(purpose)" · ระวังตัวลวง "สรุปเกินเนื้อหา"

สรุปจุดออกสอบซ้ำ (high-yield)